Sosyal inovasyonun kavramsal olarak ortaya çıkmasının ve farklı uygulamalarla anılmasının izleri 18. yüzyıla kadar gitmekle beraber son yıllarda sosyal inovasyona yönelik farkındalık ve ilgi artmıştır. Farklı alanlarda inovasyonların gerçekleştirilmesinin ana motivasyonu genellikle ekonomik hedeflerle bağlantılı olmuştur. İnovasyon ekonomik büyümenin ve verimlilik artışının itici gücü olsa da, günümüzde refaha gerçek katkısının oluşması için ekonomik büyümenin toplumsal ilerlemeyle birlikte gerçekleşmesinin gerekliliği açıktır.
Günümüzde karşılaştığımız küresel sorunlar dikkate alındığında; küresel ısınma ve iklim değişimi, göç, yoksulluk, işsizlik, yaşlanan nüfus, eğitimde fırsat eşitsizliği, dijital bağımlılık, güvenlik açıkları, sağlık sorunları, çevresel kirlenme, enerji verimliliği sıkıntıları vb. ilk akla gelenlerin hem ekonomik hem de sosyal nitelikte olduğu görülebilir. Son dönemlerde atlattığımız küresel ekonomik ve sağlık krizleri; bilim, teknoloji ve inovasyonu yalnızca ekonomik faydalar üretmek için değil, aynı zamanda sosyal sorunları öngörmek ve bunlara yanıt vermek için de harekete geçirmenin önemini bizlere hatırlatmaktadır.
"Sosyal sorunlara yeni çözümler aramak, yaşam kalitesini iyileştiren hizmetler sunmaya odaklanmak ve işgücü piyasasına entegrasyon ve katılım için yeni yöntemler uygulamak."
— OECD (2000)
Sosyal inovasyona dair en kapsayıcı ve en fazla atıf alan tanımlardan biri ise Phills, Deiglmeier ve Miller (2008) tarafından "Sosyal İnovasyonu Yeniden Keşfetmek" başlıklı çalışmalarında verilmiştir:
"Toplumsal bir soruna yönelik geliştirilen, mevcut çözümlerden daha etkin, daha verimli, daha sürdürülebilir ya da daha adil olan ve yaratılan değerin bireylerden ziyade bir bütün olarak topluma kazandırıldığı yeni bir çözüm."
— Phills, Deiglmeier ve Miller (2008)
Sosyal inovasyon nasıl 21. yüzyılın popüler kavramlarından biri haline geldi?
Etkili olan belirgin dönüm noktaları:
- Stanford Social Innovation Review dergisinin 2003 yılında yayımlanmaya başlaması ile sosyal inovasyon kavramı akademik çevrelerde derinlik kazanmaya başlamıştır.
- İlki 2005 yılında Londra'da kurulan Impact Hub, sosyal inovasyon çalışmaları için küresel bir topluluk modeli yaratarak kavram etrafında örgütlenmeyi teşvik etmiştir.
- Muhammed Yunus’un mikrofinans projesi Grameen Bank ile 2006 yılında Nobel Barış Ödülü alması, sosyal inovasyonun küresel ölçekte konuşulmasını sağlamıştır.
- 2008 yılındaki küresel ekonomik kriz, geleneksel ekonomik modellerin ve sosyal devlet anlayışının yetersizliğinin tartışılmasına ve toplumsal refah için yeni çözümler aranmasına neden olmuştur.
- ABD Başkanı Barack Obama liderliğinde 2009'da Beyaz Saray bünyesinde Sosyal İnovasyon ve Yurttaş Katılımı Ofisi'nin kurulması, sosyal inovasyonun bir stratejiye dönüşümünü ortaya koymuştur.
- Avrupa Komisyonu’nun 2011'de Avrupa Sosyal İnovasyon Yarışması'nı başlatmasıyla sosyal inovasyon, Avrupa Birliği’nin istihdam ve sosyal kapsayıcılık politikalarının merkezine yerleşmiştir.
Endüstri 4.0’dan Endüstri 5.0'a geçiş, sosyal inovasyonu artık bir seçenek olmaktan çıkarıp endüstriyel bir zorunluluk haline getirmiştir. Endüstri 4.0 verimlilik ve otomasyona odaklanırken, Endüstri 5.0 odağı tekrar insana çevirerek sosyal inovasyonun gerekliliğini aşağıdaki temel kavramlar çerçevesinde vurgulamaktadır:
İnsan merkezli yaklaşım
İş birliği
Sosyal fayda
Refah odaklılık
Sürdürülebilirlik
Döngüsel ekonomi
Verimli kaynak yönetimi
Yerel çözümler
Erişilebilirlik
Yapay zeka etiği